Depressief voelen uitgebeeld door een vrouw met doorgelopen make-up met een paier voor haar mond met daarop een glimlach getekend

Ben ik depressief?

Veel mensen voelen zich depressief. Maar je depressief voelen betekent niet dat je depressief bent. Misschien voel je je gewoon ronduit waardeloos of zit je in een klotesituatie. Wanneer heet het eigenlijk een depressie? En als je er middenin zit – in een ‘officiële’ of een ervaren depressie – wat kun je dan doen? Deze vragen krijgen we vaak in onze praktijk. Niet gek, want het woord ‘depressie’ wordt te pas en te onpas gebruikt.

Wanneer spreek je van een depressie?

Een depressie kan vele vormen aannemen. Het DSM-V, het handboek voor psychologen en psychiaters, is niet voor niets zo dik. Aan de hand van je symptomen kan een daartoe opgeleide therapeut/psycholoog bepalen of je werkelijk een depressieve stoornis hebt. En welke ‘soort’: een manische episode, een depressieve episode, een stemmingsregulatiestoornis, een aanhoudende depressieve stoornis, een premenstruele dysfore stoornis, een bipolaire stoornis. Bij de diagnose kijkt een therapeut onder andere naar deze symptomen:

  • Je waardeloos voelen of excessieve of onterechte schuldgevoelens
  • Sombere stemming die het grootste deel van de dag aanhoudt
  • Verlies van plezier in het leven
  • Je rusteloos voelen
  • Je geremd voelen
  • Niet meer slapen/slaapproblematiek
  • Vermoeid zijn of verlies van energie, bijna elke dag
  • Je niet kunnen concentreren of verminderd vermogen tot nadenken
  • Besluiteloos zijn
  • Gewicht verliezen (zonder dat je een dieet volgt), duidelijke verandering in je eetlust
  • Verminderde interesse of plezier in (bijna) alle activiteiten gedurende het grootste gedeelte van de dag
  • Terugkomende gedachten aan de dood, suïcidale gedachten of een suïcidepoging of -plan hebben

Shut down

Maar wat als je geen (gediagnosticeerde) depressie hebt maar wél 1 of meer van deze symptomen herkent? Het belangrijkste: praat erover. Heb jij het gevoel dat je dit kunt bespreken met je omgeving en/of een hulpverlener? Dat lucht op en het geeft je inzicht in jezelf én in je depressieve gevoelens.

Een depressieve periode is een fase van stilstaan. Het is alsof je computer (die toch altijd doet wat je wilt) het niet meer doet. Of, nog erger, een ‘shut down’ weergeeft. Je kan dan als een malle op de toetsen blijven drukken, je computer het raam uit gooien, de schuld geven aan een ander (of aan de computer zelf) maar dit alles helpt je niet. In sommige gevallen is ook werkelijk de ‘printplaat’ doorgebrand. Je kan niets anders dan pas op de plaats maken, een expert erbij halen, veel geduld hebben en dan even niks kunnen doen. Met depressieve gevoelens is dit ook zo: je kunt even niks, maar je wilt zo graag weer naar de situatie waar alles het weer ‘doet’, beter is, beter lijkt, de depressie er niet was want je wilt door met je leven. Sommige mensen zoeken direct naar de oplossing buiten zichzelf: ze willen bijvoorbeeld gelijk medicijnen via de huisarts of ze blijven hangen in bepaalde ideeën. ‘Er is toch niets aan te doen.’ Of: ‘Praten/therapie helpt tóch niet.’ Of: ‘Het is een zwakte, ik moet het zelf kunnen.’ Of, ook een veelgehoorde: ‘Ik zal wel gek zijn.’ Anderen vinden dat de nare gevoelens gelijk weg moeten zijn, verlangen van de huisarts of therapeut dat die de oplossing geeft en/of gaan uit van het maakbare. Hup, fiksen en dóór.

Wacht tot je weer kan inloggen

Helaas. Dit is even wat het is, dit niemandsland. Probeer niet met geweld op alle ‘knoppen te drukken’ en nog meer kapot te maken. Of, nog erger, jezelf ervan te overtuigen dat als je ‘computer’ niet functioneert, de wereld vergaat. Waarom is het niet gelijk op te lossen, we kunnen toch zoveel in de geneeskunde? Omdat depressie zo’n complex probleem is. Neem bijvoorbeeld de stress die veel mensen (in deze periode) ervaren. Alleen al stress heeft vergaande effecten op je brein. Hoe zit dat?

Van veel stress stijgt je cortisol. Een langdurig hoog cortisol Welke campus? Dit is één van de hersenstructuren die direct gekoppeld is aan onder andere je emotieregulatie, motivatie, genot en emotioneel geheugen. Kortom, je bent jezelf aan het ‘neerhalen’, ook van binnenuit. Maar ook de combinatie met andere factoren spelen mee, je voeding (gezond of ongezond, te veel/te weinig, opname van stoffen uit voeding etc.), gebruik van middelen (drugs, medicijnen, alcohol, roken) en je fysieke gesteldheid. Dit heeft ook allemaal invloed op je psychische gesteldheid.

Dit is serieuze shit die je niet ‘even’ kunt fiksen door de buitenkant aan te pakken (leuke dingen gaan doen, je ‘schouders’ eronder zetten of herhalen dat anderen het veel slechter hebben, ander werk zoeken, gaan sporten, ‘je passie vinden’). Als dat je al lukt, want als je in een depressieve episode zit kun je vaak geen zak met dit soort adviezen. Maar voor depressie bestaat er hoe dan ook geen quick fix. Accepteer dat het even gaat duren en zie ook dat deze ‘shut down’ je tijdelijk beschermt.

Depressief? Dit is een wake-upcall

Probeer deze symptomen te zien als een wake-up call. Waar je niet om hebt gevraagd, en die soms heel heftig is, waardoor je helemaal niks meer kunt, maar waardoor je wél weet dat dit het signaal is.

Kun jij (met hulp) deze signalen oppakken om je leven eens kritisch onder de loep te nemen? Hoe ziet je dagelijks leven eruit, je omgang met je verleden, je werk, je relatie? Hoe voed jij je (niet alleen qua eten en drinken maar ook qua contacten en activiteiten), hoe zorg je voor jezelf, heb je genoeg zingeving in je leven?

Veel cliënten die ik zie hebben al langere tijd problemen die ze niet onder ogen willen komen. Denk aan een relatie die al een hele tijd in het slop zit. Of misschien zijn jullie niet (meer) intiem terwijl je dat wel zou willen. Of draag je in je eentje de zorg voor het gezin dat je samen hebt gesticht. Misschien is je partner drukker met andere dingen dan met jou. Misschien zit er wat scheef op werkvlak: loop je al te lang continu op je toppen, word je gillend gek van die volstromende mailbox of vind je je baas een eikel. Het kan ook zijn dat je over de hele linie voelt dat er te hoge eisen aan je worden gesteld of dat je gebukt gaat onder de druk om maar gelukkig te zijn. Misschien voed je jezelf niet goed en lukt het je niet, om allerlei redenen, om echt gezonder te gaan eten en bewegen.

Eerste stappen die jij en je dierbaren kunnen zetten

Oké: geen quick fix, maar je kunt er wél zelf mee aan de slag. Ten eerste is het nodig dat jij de mensen die je dierbaar zijn, vertelt hoe jij je voelt. Als zij kunnen luisteren (ze hoeven het niet op te lossen) is dat al heel prettig voor jezelf. Mochten de mensen om je heen meer  willen weten over hoe ze je kunnen ondersteunen dan kunnen ze op internet zoeken op termen als ‘gedicht over luisteren’. Zelf vind ik de YouTube-video ‘I had a Black Dog’ veel inzicht geven in hoe een depressie voelt en eruitziet. Ook een liedje als ‘Sta me bij’ van Elke Vierveijzer is een mooie, over de kunst van het luisteren.  

Ten tweede is het belangrijk dat je hierin gelijk ondersteuning zoekt bij iemand bij wie jij je vertrouwd en veilig voelt zoals je huisarts. Daarna ga je (met of zonder doorverwijzing) naar een therapeut die bij jou past en bij wie jij je prettig voelt. Stapsgewijs (dus met geduld) ga je alles ontrafelen met een therapeut. Een goede therapeut kan jou uitleggen waardoor jij je depressief voelt, hoe dit gepresenteerd wordt door je brein en je lichaam en kan je hierin op de juiste manier begeleiden. De steun van iemand (therapeut/vriend/vertrouwenspersoon) als je het even niet meer weet, is goud waard. Ik merk bijvoorbeeld dat mijn cliënten het fijn vinden dat ze direct contact kunnen zoeken via de app, mail of telefoon en weten dat ze snel antwoord krijgen.

Ten derde is het belangrijk om vertrouwen te houden. Het valt niet mee: jij zit daar achter je bureau te ‘wachten’ en je weet niet wat er gaat komen en hoe lang het allemaal gaat duren. Dat geeft onzekerheid, is zwaar en voelt soms uitzichtloos. Maar vertrouw erop dat het tijdelijk is. Hoeveel tijd ‘tijdelijk’ is, hoef je niet te weten. En ja, je zal in deze periode ook weerstand ervaren, pijn voelen, bereid moeten zijn eerlijk naar binnen te kijken om dingen te ontdekken waar je een verandering in aan dient te brengen.

Je computer is volledig gereset

Het resetten van jouw ‘computer’ kan op vele manieren gebeuren. Soms zijn er nieuwe onderdelen nodig (denk aan nieuwe keuzes door bewustzijn van oude systemen in je leven), soms is er wat verloren gegaan en/of is het opgeschoond en is er weer ruimte gemaakt voor nieuwe dingen in je leven.

Misschien voel je je na een tijd wat lichter. Misschien blijft het zwaar maar begrijp je beter wat er gebeurt en leer je ermee omgaan. Mocht het levenslang bij je horen, dan is het ook belangrijk dat je inzicht krijgt in grote zaken waar je zelf enige invloed op hebt, zoals voeding, rust, relatie, werk, stressniveau, omgang met je verleden. Maar neem jezelf vooral serieus en weet dat het altijd de moeite waard is om te investeren in jezelf. Dat het je altijd wat oplevert als je aan de slag durft te gaan met jezelf.